Interview Leidsch
Dagblad (door Susanne Lammers, 19.11.2008)
Achter de schermen van een
staatsbanket. Een puberzoon die voor zijn vader een zware maaltijd bereidt.
Diarree in India. Congresbuffetstropers in een ontwikkelingsland. Hans van Hartevelt
schrijft in zijn vijfde boek over eten in den vreemde en in Nederland.
,,Ik heb altijd al een boek
over eten willen doen, maar daar kwam telkens iets tussen. Een moord bijvoorbeeld.''
Met die opmerking verwijst Van Hartevelt naar zijn vorige boek, 'De kwelling',
waarin hij beschrijft wat een moord in je directe omgeving kan betekenen. ,,Het
komt natuurlijk voort uit het reizen. Ik ben in meer dan 50 landen geweest,
ik heb heel Afrika gehad. En altijd word je geconfronteerd met eten.''
Maar ook Leiden, waar hij geboren en getogen is, is in zijn verhalenbundel 'Vreemd
eten' prominent aanwezig. ,,Ik wilde het boek per se niet alleen in de Tropen
laten spelen. En ik wilde dat het een voortdurende verrassing was. Het is doodsaai
om alleen maar over de leuke dingen van eten te schrijven. Ik wilde ook mezelf
verrassen.''
Daardoor is 'Vreemd eten' beslist geen gezellige snoepwinkel geworden. Veel
verhalen zijn wrang, wreed, of ontluisterend. Eten is beslist niet alleen maar
lekker, het is ontregelend: je kunt er ziek van worden, of dood van gaan, wrijft
Van Hartevelt je in zijn bundel in.
Zelf ziet hij het minder zwart: ,,Nee, ik heb geen gemengde gevoelens over eten.
Maar in ontwikkelingslanden word je regelmatig ziek. Dat is de realiteit. De
geuren en de smaken zijn altijd verleidelijk. Maar de volgende dag ben je zomaar
de pineut. Op reis ben ik altijd bezig met eten. Ook voor mijn werk.''
Van Hartevelt reist als adviseur voor ontwikkelingssamenwerkingsprojecten de
wereld rond. Als informatiemanager houdt hij zich bezig met voorlichting en
websites over landbouw of gezondheidszorg. En die ervaringen vonden ook in dit
boek weer hun neerslag. Zijn literaire belangstelling begon met Mulisch, leidde
daarvandaan naar Dostojewski en Schopenhauer en vervolgens naar de Indiase filosofie
en de Upanishads. Zijn interesse, stipuleert hij, betreft niet zozeer het religieuze,
maar ligt vooral bij de filosofie. ,,Ik dacht: als dat de bron is, dan moet
ik dat maar gaan studeren, maar dat kon alleen via de omweg van Sanskriet en
Pali, Tibetaans en Boeddhistische wijsbegeerte.''
Een boek over Tibet wekte de belangstelling van de KRO, en voor die omroep maakte
hij programma's over andere culturen en reizen en Tibetanen in ballingschap.
Maar Van Hartevelt wilde meer: ,,Ik wilde bijvoorbeeld wel eens een hoorspel
schrijven.'' Vervolgens combineerde hij zijn werk bij het Koninklijk Instituut
voor de Tropen met schrijven. ,,Vier dagen in de week werk ik in de ontwikkelingssamenwerking.
En drie dagen in de week ben ik schrijver.''
'Vreemd eten' is in alle
opzichten een literair werk. De doordachte volgorde van de verhalen werkt effectief,
net als de stilistische trucs waarmee Van Hartevelt je krijgt in de hoek waar
hij je hebben wil. Zoals in het openingsverhaal, een dag uit het leven van een
'partymanager' die een koninklijk banket moet organiseren. De adrenaline spuit
uit de zinnen – maar op een manier die je niet direct kunt plaatsen. ,,Je
kunt natuurlijk uitleggen hoe hectisch zo'n dag is, maar als je de lidwoorden
weglaat, maak je mensen onrustig – en dat werkt veel beter.''
Hoe fictief zijn werk is? ,,Dat mag je zelf weten,'' houdt Van Hartevelt de
boot af. Vooral vanwege het koel en droog vertelde 'Hemels Maal', over een schitterende,
maar gruwelijke begrafenis in Tibet, is dat antwoord eigenlijk onverteerbaar.
En dan licht de schrijver toch nog een klein tipje van de sluier op. Met een
foto uit zijn Tibet-boek, die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. 'Vreemd
eten' is echter dan je denkt.
|
Interview Leidsch Dagblad
De vele slachtoffers van een moord
Soms, heel soms, is de werkelijkheid vreemder dan fictie. Dan
gebeuren er voordien onvoorstelbaar geachte dingen en lijkt alle logica uit
het dagelijks bestaan weggevloeid. Alles wat er gebeurt lijkt té toevallig
om waar te zijn. Het is een opeenstapeling van ellende waaruit ontsnappen op
dat moment even niet mogelijk is.
Ziedaar de sfeer die Hans van Hartevelt schetst in zijn vierde
roman, 'De Kwelling'. Een boek over moord in eigen kring, met de schrijver even
als verdachte. Gruwelijk, heel gruwelijk was de moord die zijn leven op zijn
kop zette, overhoop gooide. "Wat er toen gebeurde was absurd. Behalve de
moord waren er nog veel meer tegenslagen. Die heb ik allemaal maar niet in het
boek verwerkt. Dan had echt niemand het verhaal meer geloofd.'' Het verhaal
was toch al schokkend op zich. In telegramstijl: familielid thuis vermoord aangetroffen,
dader en aanstichter allemaal goede bekenden van de schrijver. "Ja, wat
ik wilde was beschrijven wat het betekent als zoiets verbijsterends in je eigen
omgeving gebeurt, als zowel slachtoffer als aanstichter uit je eigen omgeving
komt. En ook dat mensen elkaar als verdacht beginnen te beschouwen. Dat is een
hele klus om daar mee om te gaan. Zoiets draag je je hele leven bij je.'' Dat
geldt voor iedereen die de gruwelijke gebeurtenissen van nabij heeft meegemaakt,
zeker voor nabestaanden, vrienden en kennissen van vader en slachtoffer. "Om
die reden wil ik ook niet zeggen waar het gebeurd is en niet wanneer het gebeurd
is. De namen in het boek en de omgeving zijn gefingeerd. Maar de feiten in het
boek kloppen.'' Ook zijn eigen rol in het verhaal. De schok van het beschuldigd
worden. "Dat is zo diep krenkend, ik ben van mijn leven nog nooit zo beledigd
als toen. Toen het mij werd verteld kreeg ik kippenvel, ik werd misselijk. Ik
werd ook helemaal koud. Ik ben een goede debater, ik hou van discussiëren,
maar ik viel helemaal stil. Thuis kreeg mijn vrouw een lachstuip, zo onzinnig
vond zij de beschuldiging. Maar tijdens het verhoor ging wel even door mijn
kop dat ze mij konden opsluiten.'' "Ik wist ook al snel dat ze me afluisterden.
Als ik telefoneerde hoorde ik geregeld klikjes. Klikjes die ik tot dan toe nooit
had gehoord. Maar ik wist het ook omdat ik door de politie werd geconfronteerd
met bepaalde uitspraken. Bij de verhoren mangelden ze me volkomen. Verbaal,
psychisch. Het was allemaal zo absurd, zo bizar. Een paar dagen na de moord
begon ik alles al te noteren. Ik wilde later alles kunnen reconstrueren.'' Maar
na afloop van de geschiedenis, die al met al vijf lange maanden duurde, voelde
hij zich volkomen leeg. Hij had geen zin meer om er over te schrijven. "Ik
dacht: ik schrijf er geen boek over. Anders blijf ik er mijn hele leven mee
bezig. Ik heb alles uitgeprint en in een la gekwakt. Bovendien, stel je voor,
kort na de moord en de zelfmoorden met een boek uitkomen. Ik zag de reacties
al voor me: 'zo, dat is lekker smakeloos wat je doet!' Dat heeft me er lang
van weerhouden.'' Totdat Van Hartevelt het hele pak papier een paar jaar later
weer tegenkwam. Na een paar bladzijden lezen nestelde de droevige geschiedenis
zich opnieuw tot in detail in zijn gedachten. En hij besloot zijn ervaringen
alsnog aan het papier toe te vertrouwen. "Nu ben ik ervan overtuigd dat
het goed is wat ik heb gedaan. Het boek moet nog officieel uitkomen, maar uit
mijn naaste omgeving heb ik in elk geval louter warme reacties gekregen: moedig,
dapper, helder, taboedoorbrekend.”
|
Interview Leiderdorps
Weekblad
Echt gebeurde moord
scenario voor thrillerroman. Hans van Hartevelt was getuige van bizar drama
Hij kende ze allemaal: dader,
slachtoffer én aanstichter van de moord waarbij iemand gruwelijk om het
leven werd gebracht. De Leiderdorpse schrijver Hans van Hartevelt werd een tijd
geleden geconfronteerd met een moord in zijn eigen omgeving. Hij wist bijna
zeker wie de dader was. De betrokken personen waren door hemzelf ooit met elkaar
in contact gebracht. ‘Had hij het allemaal kunnen voorkomen?’ Lange
tijd worstelde hij met deze vraag, maar ook met de bizarre niet weg te zappen
situatie waarin hij verzeild was geraakt. Zelf zat de schrijver ook even in
het verdachtenbankje. Voor hem en zijn gezin een onwerkelijke, eeuwigdurend
lijkende periode. Met de thrillerroman ‘De kwelling’ heeft hij alles
van zich af kunnen schrijven. Een meeslepende roman over een onwezenlijke toestand
voor de schrijver. Voor de lezer een tot de laatste bladzij spannende thriller.
’Uit respect voor
de betrokkenen vertel ik niet waar en wanneer het precies is gebeurd en om welke
moord het gaat. Ik wil niemand onnodig blootstellen. Daarom zijn alle namen
en de omgeving fictief, behalve de feiten en de emoties, de rode draad in het
verhaal,’ zegt Hans van Hartevelt (1953), de schrijver van het spannende
drama dat zich overal kan hebben afgespeeld. Zijn leefwereld is groot. Door
studie, werk, hobby’s en andere activiteiten kent hij veel mensen. Toch
blijven de echte achtergronden in het boek in dikke nevelen gehuld. Een opgave.
‘Ik wist alles en kende iedereen. Een beklemmend gevoel. Vooral toen ik
zelf als verdachte door de officier van justitie in bijzijn van de rechter-commissaris
werd verhoord omdat de politie de zaak niet rond kreeg. Na vijf maanden was
er nog steeds geen bekentenis en ook geen overtuigend bewijs. De politie vermoedde
dat ik meer wist. Overigens geen onterechte veronderstelling, ik wist veel,
nagenoeg alles, maar was nog niet voor de volle honderd procent zeker omdat
er telkens nieuwe puzzelstukjes werden aangereikt waardoor ik ging twijfelen.’
Puzzelstukken
Is, omdat de moord zich in zijn eigen kring heeft afgespeeld, het publiceren
van de roman geen risico voor hem? Hans van Hartevelt vindt van niet. ‘In
mijn omgeving is juist een beklemmende stilte doorbroken. Een taboe weggenomen.
Buitenstaanders kunnen niemand als herkenbaar in het boek ontdekken. Voor sommigen
pasten pas na het lezen van mijn boek de puzzelstukken in elkaar. Nu kunnen
ze de gebeurtenissen een plaatsje geven, en weten ze wat er allemaal gebeurd
is.’ De auteur heeft de gebeurtenissen met het boek van zich af kunnen
schrijven en gaf het de titel ‘De Kwelling’.
Afstand
Zijn dagboek uit die periode is een belangrijk handvat geweest. Het bijhouden
ervan is begonnen toen de situatie na de moord voor hem bizar, onwerkelijk,
alles overheersend, zelfs ‘mega bedreigend’ werd. Hij is ervan overtuigd
dat destijds zijn telefoon werd afgeluisterd, dat bleek uit uitspraken waarmee
hij geconfronteerd werd. ‘Je kunt de knop niet omzetten. Het is realiteit
en in jouw leven. Daarom erger ik me kapot aan het tv-aanbod waar het amusement
voortdurend moord en doodslag is. Niemand beseft wat zo’n situatie in
het echt met je doet,’ verklaart hij. Om toch daarover een roman te kunnen
schrijven moet volgens van Hartevelt een tijd zijn verstreken. ‘Om de
nodige afstand te krijgen. Als je nog te veel betrokken bent, schrijf je een
verslag. Beslist geen spannende thriller.’ In het boek gebruikt de auteur
verschillende soorten taal. Bloemrijke taal wordt afgewisseld met directe en
afgemeten dialogen. Dat zorgt volgens de schrijver voor extra spanning evenals
de toedracht van de moord. Sommige lezers die de geschiedenis een beetje kenden,
durfden de bladzijden soms niet om te slaan, zo luidt één van
de reacties die Van Hartevelt al heeft gekregen.
‘De Kwelling’ is de vierde roman van deze Leiderdorpse schrijver. Eerder verschenen van hem Op zijn Chinees (1997), Depressie over Java (1999) en In
passie verdronken (2002). Boeken over indrukwekkende culturen, bijzondere
situaties, passie, muziek, grappige anekdotes, verre landen. Maar ‘De
Kwelling’ is letterlijk en figuurlijk zo beklemmend dichtbij dat het schrijven
Hans soms zwaar viel. ‘Niet achter mijn computer. Maar op de tennisbaan
of bij een glas wijn. Het is ook zo absurd. Vooral omdat ik door bepaalde mensen
bij elkaar te brengen ongewild een deel van het scenario schreef,’aldus
Van Hartevelt.
|
|